Trang TTĐT Sở NN&PTNT Nghệ An

thông tin chi tiết

  • Sự hình thành và phát triển thương hiệu Chè Gay Anh Sơn
    17/11/2018 09:50
  • Ngày nay huyện Anh Sơn được biết đến là một trong những vùng chuyên canh chè công nghiệp lớn ở Nghệ An với diện tích chè hơn 1.800 ha, sản lượng búp tươi hành năm đạt trên 15000 tấn . Nhưng bên cạnh đó Anh Sơn còn có một đặc sản chè tươi rất nổi tiếng đó cây Chè Gay của Xã Cao Sơn.
  •  

    Xuất xứ  tên gọi Chè Gay cũng rất đặc biệt theo lời các lão nông kể lại thì ngày xưa thời bao cấp thập niên 70 – 90 của thế kỷ 20 cả vùng ba xã (Cao Sơn, Linh Sơn, Lạng Sơn) chỉ có một khu chợ duy nhất là nơi giao thương buôn bán các loại nông sản đó là khu Chợ Gay thuộc xã Linh Sơn. Cũng như bao bao nông dân vùng  khác nông dân trồng chè Cao Sơn đưa chè về buôn bán và trao đổi hàng hóa tại khu chợ này. Không biết từ bao giờ khu Chợ Gay trở thành khu chợ cung cấp chè ngon nhất, lớn nhất vùng. Dần dần khi nói đến chè tươi ngon, đậm đà người người đều nhớ đến chè Chợ Gay xuất xư từ vùng đất xã Cao Sơn và từ đó thương hiệu Chè Gay ra đời.

     

    Về đặc điểm hình thái nhận biết giống Chè Gay: Chè Gay là giống chè bản địa phân bố khắp vùng đồi núi huyện miền núi Anh Sơn, Tân Kỳ, Thanh Chương, hình thái thuộc dạng cây bụi chiều cao trung bình 1,2 – 1,5m, phân cành ít, tán hẹp, lá chè Gay dày bản hơn các giống chè công nghiệp, lá bánh tẻ có màu xanh sáng rất dòn khi ta vò có tiếng kêu tanh tách, lá mọc so le khoảng cánh giữa các lá thưa, mép lá có răng cưa dày sâu hơn các giống chè khác, ít búp, búp nhỏ.

     

    Văn hóa sử dụng và thưởng thức Chè Gay: Như một thông lệ bà con nông dân vùng quê sang ra trước khi đi làm nhà nào cũng chuẩn bị một ấm chè tươi ngon, mọi người ý ới gọi nhau quay quần uống chè hàn huyên trò chuyện như môt cách lên giây cót tinh thân cho một ngày mới. Hiện nay tại các miền quê Chè Gay chỉ sử dụng uống tươi có hai cánh để pha ấm chè tươi ngon là : Cách thứ nhất bà con nông dân sử dụng thân, cành, lá chè rửa sạch cho vào nồi nước sôi đun sôi tầm 3 – 5 phút sẽ được nồi nước chè xanh, đậm đà. Cách thứ hai thông dụng và tiện lợi hơn: Bà con nông dân cũng sử dụng thân, lá chè rửa sạch vò sơ cho vào ấm rồi rót nước vừa đun sôi vào nắp kín, tủ ấm trong dỏ chuyên dụng hoặc tủ vào chăn ấm khoảng 5 – 10 phút cho chè ngẫm ta sẽ được ấm chè thơm, ngon đặc trưng hình thức này gọi là om chè. Điểm khác biệt giữa Chè Gay với các chè vùng khác là Chè Gay cho chất nước xanh hơn, thơm hơn, khi mới uống nước có vị chan chát sau uông xuống cuống họng đầu lưỡi lại có cảm giác ngòn ngọt đặc trưng, là thức uống mang trong mình giá trị văn hóa của làng quê Việt Nam bao đời nay. Ngoài giá trị văn hóa theo nhiều nghiên cữu nước Chè Gay tươi còn rất tốt cho sức khỏe tim mạch, mát gan, lợi tiểu. Ai đã từng qua Xữ Nghệ và được thưởng thức một bát nước Chè Gay đều nhỡ mãi không quênnên dân ca Xữ Nghệ có câu “ Nước chè xanh xữ nghệ càng chat lại càng ngon”. Hương vị Chè Gay có lẽ được kết tinh từ tinh hoa của đất trời và với sự tần tảo dày công vun trông của con người vùng đất Cao Sơn nơi tạo ra sản vật mà các vùng chè khác không có được. Nó cũng giống như cam Xã Đoài ngon, ngọt, thơm nhất khi trồng tại vùng đất xã Nghi Diên Nghi Lộc, hay Bưởi Phúc Trạch chỉ cho ra quả bưởi đặc sản trên một số vùng đất có chỉ dẫn địa lý tại xã Hương Khê  - Hà Tĩnh.

     

    Quá trình phát triển thương hiệu Chè Gay: Cũng giống như các sản vật khác trong quá trình tồn tại phát triển đều trải qua các giai đoạn thăng trầm, sóng gió nó gắn liền với các giai đoạn lịch sử của đất nước. Có những thời điểm tưởng chừng cây chè Gay không còn chỗ đứng trên thị trường bởi rất nhiều lý do trong đó phải kể đến đó là: Thời điểm những năm đầu thập 80 đến những năm cuối  thập niên 90 thế kỷ 20 đất nước thời kỳ kinh tế báo cấp sản phẩm chè chủ yếu là tự cung tự cấp, giao thông, giao thương khó khăn nên thu nhập từ cây Chè Gay không đáng kể chỉ là nguồn thu nhập phụ. Sang những năm đầu của thế kỷ 21đất nước bước vào thời kỳ đổi mới khi kinh tế thị trường bùng nổ giao thông, giao thương thuận lợi sản phẩm Chè Gay bắt đầu vươn xa và dần khẳng định được thương hiệu thu nhập của người trồng chè cao hơn nhưng lúc này cây Chè Gay lại đối mặt với ba vẫn đề sau;

     

    Thứ nhất vì chưa có nhán hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý vùng sản xuất nên các sản phẩm chè các vùng khác ăn theo thương hiệu Chè Gay mọc lên như nấm, trong đó có nhiều sản phẩm chè không đảm bảo chất lượng, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín thương hiệu Chè Gay.

     

    Thứ  hai là sự bùng nổ các Dự án phát triển cây chè công nghiệp phục vụ cho các nhà máy chế biến và xuất khẩu trên địa bàn huyện Anh Sơn theo đề án phát triển cây chè công nghiệp của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 – 2015 toàn tỉnh có 12000 ha chè nguyên liệu. Trên tinh thân của Đề án và nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII  khắp nơi nhà nhà người người chuyển đổi đất trồng chè truyền thống sang chè công nghiệp.Tại vùng Chè Gay - xã Cao Sơn rất nhiều hộ trồng chè tươi truyền thống đã phá bỏ diện tích Chè Gay để trồng chè công nghiệp với mong muốn đem lại thu nhập và hiệu quả kinh tế cao hơn điều này đã làm cho diện tích chè Gay bị phân tán và thu hẹp đáng kể.

     

    Thứ ba là về kỹ thuật trồng chè còn nhiều hạn chế: Về giống bà con nông dân chỉ sử dụng hạt giống chè từ vụ này làm giống vụ sau lâu dần giống bị thái hóa chất lượng và sản lượng chè giảm. Về sử dụng phân bón thuốc bảo vệ thực vật: Trước đây ngươi trồng chè chỉ sử dụng phân hữu cơ và hầu như không sử dụng thuốc BVTV vào sản xuất chè tươi chính vì vậy tuy sản lượng chè không cao nhưng chất lượng chè rất tốt, an toàn. Nhưng khi khoa học kỹ thuật  phát triển, trình động thâm canh của người dân trồng chè nâng lên, cơ chế thị trường phát triển giá trị từ cây Chè Gay đem lại cao. Một bộ phận người nông dân trồng chè thiếu hiểu biết, chạy theo sản lượng, chạy theo lợi nhuận trước mắt đã lạm dụng phân bón hóa học đặc biệt phân đạm vô cơ, chất kích thích sinh trưởng, thuốc bảo vệ thực vật quá mức, làm cho sản lượng Chè Gay tăng đột biến tuy nhiên chất lượng, vệ an toàn vệ sinh thực phẩm không đảm bảo nên uy tín vùng chè tươi sạch giảm sút. Trước những vẫn đề và thách thức đó đặt ra cho chính quyền địa phương và người dân trồng chè bài toán mới đó là bài toán về quy hoạch, quản lý, bảo vệ thương hiệu Chè Gay. Và sau nhiều cuộc họp Đảng bộ chính quyền xã và bà con vùng chè Cao Sơn  - huyện Anh Sơn quyết tâm bảo vệ và phát triển thương hiệu Chè Gay bằng các giải pháp căn cơ cụ thể sau:

     

    Quy hoạch lại vùng trồng chè thâm canh tập trung để thuận lợi cho công tác chăm sóc, quản lý giám sát : Theo đó năm 2016 - 2017 xã đã quy hoạch 10 ha chè vùng Eo Vọt thuộc Thôn 6 – xã Cao Sơn làm mô hình thí điểm sản xuất Chè Gay Việt Gáp đến năm 2018 toàn xã nhân rộng được 420 héc ta chè đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm không sử dụng thuốc trừ cỏ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh để chăm bón chính vì thế năng suất chất lượng chè tăng cao.

     

    Thành lập hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Chè Gay: Với mục tiêu quản lý chất lượng sản đầu ra đảm bảo chất lượng, mở rộng tìm kiếm thị trường, ngăn chặn tư thương ép giá bảo vệ quyền lợi người trồng chè. Tháng 3/2018 hợp tác xã sản xuất tiêu thụ Chè Gay xã Cao Sơn được thành lập thu hút tất cả các hộ trồng chè thành một tập thể sản xuất gắn kết bền vững.

     

    Xây dựng nhán hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý cho vùng sản xuất Chè Gay : Để nâng tầm thương hiêu Chè Gay – Cao Sơn – Anh Sơn thành sản vật của tỉnh và quốc gia điều tất yếu phải làm đó là xây dựng nhán hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý cho thương hiệu Chè Gay. Hiện nay chính quyền và nhân dân vùng Chè Gay  xã Cao Sơn đã hoàn hiện hồ sơ gửi lên cục sở hữu trí tuệ mục tiêu năm 2018 vùng Chè Gay xa Cao Sơn có chỉ dẫn địa lý và nhán hiệu tập thể.

     

    Kết quả đạt được từ các giải pháp căn cơ mà chính quyền và bà con nông dân nhằm bảo vệ phát triển thương hiệu chè Gay là : Xã đã quy hoạch được vùng sản xuất Chè Gay tập trung với tổng diện tích 420 ha, đã hoàn thiện và triển khai được quy trình sản xuất Chè Gay đạt tiêu chuẩn Việt Gáp  từ 10 ha năm 2016 – 2017 hiện nay đã tuyên truyên nhân rộng toàn xã. Đã gắn kết tất cả các hộ trồng chè Gay lại thành một tập thể sản sản xuất thống nhất, bền vững. đã hoàn thiện hồ sơ đăng kỹ nhán hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý cho thương hiệu Chè Gay với quyết tâm 2018 hoàn thành.Theo thống kê 8 tháng đầu năm 2018 thu nhập từ Chè Gay toàn xã đạt 18 tỷ đồng và cây chè Gay đã trở thành cây trồng cho thu nhập cao ổn định cho người trồng chè. Như vậy với  sự chung tay của chính quyền địa phương sự ủng hộ của các doanh nghiệp và sự đồng lòng của người dân như hiện nay chắc chắn thương hiệu Chè Gay  - Anh Sơn ngày càng bay cao và vươn xa hơn nữa.

     

                                               Phan Anh Tài – TTKN Nghệ An

 

Nghe nhạc