Trang TTĐT Sở NN&PTNT Nghệ An

thông tin chi tiết

  • Công nghệ xử lý rau, quả sau thu hoạch
    07/12/2011 16:24
  • Theo số liệu Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO), sản lượng rau quả trên thế giới mỗi năm khoảng ~ 1,500,000,000 tấn và ước tính trên thế giới, khoảng 1/3 số lượng sản phẩm nông nghiệp bị tổn thất sau thu hoạch, trong quá trình từ lúc thu hoạch và tiêu thụ. Như vậy, lượng tổn thất trung bình là ~ 5,000,000,000 tấn sản lượng mỗi năm.
  •      Trong khi việc đầu tư thiết bị đắt tiền và xử lý sau thu hoạch bằng công nghệ cao sẽ đem lại lợi ích cho các hoạt động ở quy mô lớn, thì lại là vấn đề không thực tiễn đối với quy mô nhỏ. Thay vào đó, công nghệ đơn giản, chi phí thấp có thể thích hợp hơn đối với khối lượng nhỏ. Ở các nước đang phát triển nói chung và Việt nam nói riêng, các hoạt động thương mại thường hạn chế, nông dân phải bán sản phẩm trực tiếp cho nhà cung cấp cũng như người xuất khẩu. Do vậy, việc quản lý hiệu quả trong suốt thời kỳ sau thu hoạch, tốt hơn là việc đưa ra bất kỳ công nghệ phức tạp nào, nó là chìa khóa để đạt được mục tiêu đặt ra.

     

         Nguyên nhân chính dẫn đến việc tổn thất sau thu hoạch là do lưu trữ sản phẩm trong điều kiện bề mặt xấu, xù xì; nhiệt độ kho lưu trữ không thích hợp, sự duy trì làm mát không ổn định; Ngoài ra còn thiếu sự phân loại để loại ra những sản phẩm khuyết tật trước khi lưu trữ và sử dụng vật liệu bao gói không thích hợp cũng là nguyên nhân dẫn đến tổn thất sau thu hoạch. Vậy phải làm gì để giảm đến mức tối thiểu tổn thất sau thu hoạch?

     

    Quá trình thu hoạch:

     

         Những người sản xuất ở quy mô nhỏ có thể thu hoạch sớm đối với rau, để rau non và có giá trị hơn, hoặc thu hoạch muộn đối với quả, để quả đạt trạng thái chín tốt, hương thơm tốt, hoặc thu hoạch nhiều lần (để tập hợp sản phẩm ở trạng thái tối ưu). Tất cả những lựa chọn này sẽ đem lại lợi nhuận cao vì làm tăng giá trị của sản phẩm bán ra thị trường. Một trong những lỗi phổ biến nhất mà người nông dân mắc phải là thu hoạch quả quá sớm, khi chúng chưa chín, chưa đạt được hương vị tốt nhất. Một vài loại rau, nếu để sinh trưởng quá lứa sẽ bị nhiều xơ, ăn không ngon. Đối với rất nhiều loại nông sản, nếu thu hoạch toàn bộ chỉ trong một lần thì sẽ lẫn rất nhiều sản phẩm còn non, hoặc những sản phẩm đã quá chín. Nếu sử dụng chỉ số chín như một tiêu chuẩn thì sẽ giảm được rất nhiều sự tổn thất trong quá trình phân loại trước. Các tổn thương cơ giới trong quá trình thu hoạch có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng, vì các vết thương này sẽ dẫn đến thối hỏng sản phẩm, mất nước nhanh, tăng cường độ hô hấp và sự sản sinh ethylene dẫn đến suy giảm chất lượng nhanh chóng. Do vậy, những người trực tiếp thu hoạch sản phẩm cần được đào tạo cách thu hoạch, sao cho sản phẩm được thu hoạch đúng thời điểm, đúng độ chín tối thích của sản phẩm cần thu hoạch, cách thu hoạch phù hợp với từng loại đối tượng sản phẩm, người thu hoạch cần làm việc với sự thận trọng để nhằm tối thiểu hóa các tổn thương và lãng phí trong quá trình thu hoạch.

     

    Quá trình đóng gói:

     

         Nông sản sau khi được thu hái, bằng cách này hay cách khác đều được vận chuyển về khu vực đóng gói. Do vậy, việc bốc dỡ và đổ đống sản phẩm cần phải thực hiện một cách cẩn thận, đặc biệt là công đoạn đổ đống bởi đây là công đoạn dễ gây nên những tổn thương như bầm, dập cho sản phẩm. Tiếp đến là công đoạn phân loại sản phẩm, phân loại sản phẩm được thực hiện nhằm loại bỏ các sản phẩm bị tổn thương, thối hỏng, các sản phẩm bị khuyết tật hay phân loại theo kích thước sản phẩm. Việc loại bỏ đi các sản phẩm bị thối hỏng sẽ hạn chế được sự lây lan bệnh hại từ sản phẩm bị hư hỏng các sản phẩm khác đặc biệt là trong điều kiện không sử dụng thuốc trừ dịch hại sau thu hoạch. Và cuối cùng là công đoạn làm sạch và đóng gói.

     

    Ưu và nhược điểm của một số loại bao bì thường được sử dụng trong đóng gói nông sản:

     

    Kiểu

    bao bì

    Độ bền

     chắc

    Chịu va

     chạm

    Khả năng phòng ngừa, bảo vệ

    Chồng nhiễm bẩn

    Lưu ý

    Hút ẩm

    Côn trùng xâm hại

    Sợi đay

    Tốt

    Tốt

    Không có

    Không có

    Kém, gây nhiễm bẩn do chính sợi bao tải

    Giảm giá trị sinh học.

    Nơi côn trùng cư trú.

    Để lại mùi

    Vải bông

    Khá

    Khá

    Không có

    Không có

    Khá

    Khả năng sử dụng lại cao

    Nhựa dẻo đan

    Khá tốt

    Tốt

    Không có

    Có thể bảo vệ nếu đan dày

    Khá

    Chịu tác động xấu của tia cực tim

    Khó sửa chữa khi bị hư hỏng

    Giấy

    Kém

    Hơi kém

     

    Có thể bảo vệ tốt hơn nếu được xử lý

    Tốt

    Chất lượng tương đối.

    Dễ in ấn

     

    Quá trình lưu trữ:

     

         Không nên lưu trữ sản phẩm trong kho có bề mặt xù xì vì rất dễ gây nên các vết thương hở và tạo điều kiện thuận lợi cho các loại nấm bệnh và vi khuẩn xâm nhập làm hỏng sản phẩm. Cần chú ý phòng ngừa côn trùng và bệnh hại trong kho lưu trữ. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng nhất, ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng nông sản trong quá trình lưu trữ chính là nhiệt độ bởi vì nôgn sản sau khi được thu hoạch đều là những cơ thể sống, ngay cả khi đã tách rời khỏi cây, tế bào của chúng vẫn hô hấp. Do vậy giữ nông sản ở nhiệt độ an toàn thấp của nó sẽ tăng tuổi thọ sau thu hoạch qua việc giảm cường độ hô hấp, giảm tính nhạy cảm với khí ethylen và làm giảm sự mất nước qua đó giúp làm chậm tốc độ khô héo của nông sản. Mặc dù vậy bảo quản nông sản ở nhiệt độ quá lạnh lại cũng là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng xấu đến chất lượng nông sản, làm mất khả năng chín ở các loại quả như chuối, cà chua,…;tạo nên các vùng bị hóp, bị lõm trên bề mặt ở các loại quả như cam, dưa chuột,…; các vết thâm nâu ở quả lê, chuối,…; nói chung khi lưu trữ nông sản ở nhiệt độ quá lạnh sẽ làm tăng khả năng thối, hỏng, làm giảm mùi vị của nông sản.

     

    Quá trình vận chuyển:

     

         Trong quá trình vận chuyển ngoài việc phải duy trì sự làm lạnh thì nông sản cần phải được buộc chặt để tránh tổn thương do cọ xát, va đập. Nông sản khi được sắp xếp lên xe cần phải cẩn thận để trành sự chèn ép, không nên vận chuyển lẫn lộn giữa các loại nông sản khác nhau. Bởi vì việc vận chuyểnlẫn lộn các loại rau có thể là một mối nguy hại khi nhiệt độ tối thích của các loại hàng hóa đó không tương đồng hoặc khi những mặt hàng sản sinh ethylen và những mặt hàng nhạy cảm với ethylen được vận chuyển với nhau.

     

    Nơi bày bán:

     

         Nơi bày bán và khu vực bảo quản phải được vệ sinh sạch sẽ. Cần phải tiếp tục loại bỏ những mẫu nông sản đã bị hư hỏng, bầm dập bởi nó có thể là nguyên nhân thối hỏng, gây mùi lạ, tăng khí ethylen và làm lây lan sang các sản phẩm khác. Khi bày bán chỉ nên bày bán theo lớp đơn hoặc lớp đôi là thích hợp nhất để bảo vệ hàng hóa tránh các tổn thương do cọ xát hoặc do sự lựa chọn của khách hàng. Đối với nhiều mặt hàng nông sản như đậu, củ cải, cà rốt, cà,… người bán hàng nên duy trì độ ẩm tương đối cao để giữ cho sản phẩm được tươi lâu hơn.

     

       Có thể nói, trong khi việc đầu tư thiết bị đắt tiền và xử lý sau thu hoạch bằng công nghệ cao là vấn đề không thực tiễn đối với quy mô nhỏthì việcquản lý hiệu quả trong suốt thời kỳ sau thu hoạch, tốt hơn là việc đưa ra bất kỳ công nghệ phức tạp nào, nó là chìa khóa để đạt được mục tiêu đặt ra.

     

                                                    Nguồn: Lê Hữu Tiệp - Chi cục QLCL Nông Lâm sản và Thủy sản

     

 

Nghe nhạc